งานเครื่องลงยาสี เป็นงานศิลปหัตถกรรมไทย ที่ช่างฝีมือสร้างสรรค์ไว้บนเครื่องใช้ เครื่องประดับ ที่แสดงออกถึงเอกลักษณ์ไทย เป็นงานฝีมือที่พัฒนามาพร้อมกับการทำเครื่องทอง เครื่องเงินในสมัยโบราณที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี โดดเด่นด้วยความวิจิตรบรรจงของเส้นสายลายไทย แต่งแต้มด้วยยาสีหลากสีสัน ผสมผสานกับจินตนาการของช่างฝีมือนับเป็นงานศิลปหัตถกรรมที่มีคุณค่า สร้างความงดงาม มีชีวิตชีวาบนเครื่องใช้ เครื่องประดับหลากหลายชนิด
ครูเอกฉันท์ จันอุไรรัตน์ เป็นอีกหนึ่งท่านที่ได้รับการเชิดชูเกียรติจากสถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) หรือ สศท. ให้เป็นครูช่างศิลปหัตถกรรม ประจำปี 2567 ประเภทงานโลหะ เครื่องลงยาสีร้อนแบบโบราณ เป็นหนึ่งในช่างฝีมือของไทยที่ร่วมส่งต่อองค์ความรู้ในงานศิลปหัตถกรรมอันวิจิตร งดงาม มีความประณีต และทรงคุณค่าของไทย มิให้สูญหายไปตามกาลเวลา
ครูเอกฉันท์ เผยว่า ด้วยใจรักในงานศิลปหัตถกรรม และมีความผูกพันที่มุ่งมั่นจะสานต่อมรดกทางภูมิปัญญาจากคุณแม่ ครูบุญมี จันอุไรรัตน์ ซึ่งเป็นครูศิลป์ของแผ่นดิน ปี 2561 จึงได้มุ่งมั่นสร้างสรรค์ชิ้นงานให้เป็นที่รู้จัก และไม่สูญหายไปตามกาลเวลา โดยได้สานต่อการทำวิสาหกิจชุมชนเครื่องลงยาสีโบราณ ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ และเป็นแหล่งบ่มเพาะเทคนิควิธีการทำเครื่องลงยาสีให้เกิดเป็นงานหัตถกรรมที่สร้างอาชีพ สร้างรายได้ให้กับคนทำหัตถกรรม โดยกรรมวิธีการทำการลงยาสีร้อนแบบโบราณต่างจากการลงยาสีแบบอื่น ๆ เนื่องจากการลงยาสีร้อน ต้องนำยาสีหินที่นำมาบดให้ละเอียดแล้วนำมาเผาลงในชิ้นงานที่เขียนลายหรือแกะลายไว้ เมื่อหินละลายฝังเข้าไปในโลหะหลังจากเย็นตัวก็จะติดอยู่ในเนื้อชิ้นงานเรียกว่าการลงยาสีร้อน ซึ่งต่างจากการลงยาสีในปัจจุบันที่ใช้สีกระป๋อง หรือสีเรซิ่นมาทาลงบนชิ้นงานเมื่อแห้งก็จะติดลงบนชิ้นโลหะ โดยการลงยาสีร้อนจะมีความคงทนกว่าและสีจะไม่เพี้ยน
โดนปกติ การลงยาสีร้อนจะทำบนวัสดุผิวเรียบ แต่ชิ้นงานที่ทำไม่ได้ทำเฉพาะเครื่องประดับที่เป็นลายเรียบ ๆ ยังมีงานที่เป็นกล่องและวัสดุต่าง ๆ ซึ่งทำให้การลงยาสีต้องใช้ความอดทน มีสมาธิ ควบคุมไม่ให้สีไหลเลอะไปทั่วชิ้นงาน หรือสีไม่สม่ำเสมอ ขั้นตอนที่ยากไปกว่านั้น คือ การนำหินยาสี 9 สี มาลงในชิ้นงานชิ้นเดียว เรียกว่า “การลงยาแบบนพเก้า” เนื่องจากหินแต่ละสีมีจุดหลอมเหลวแตกต่างกันบางสีละลายเร็ว บางสีละลายช้า ถ้าเผาโดยไม่มีประสบการณ์ หินบางสีก็จะไหม้ขณะที่บางสียังไม่ละลาย เทคนิคคือการค่อย ๆ ไล่ความร้อนจากสีที่ความร้อนสูงไปถึงสีที่ความร้อนต่ำจึงจะได้สีที่มีความหลากหลาย และออกมาอย่างประณีต งดงาม
ปัจจุบัน ได้ปรับประยุกต์งานหัตถกรรมเครื่องลงยาสีร้อนออกมาหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นของใช้ เครื่องประดับ ตลอดจนของตกแต่ง เพราะมุ่งหวังอยากให้งานหัตถกรรมด้วยกรรมวิธีแบบโบราณ สามารถเข้าไปอยู่ในชิ้นงานที่สามารถเข้าถึงผู้คนได้ง่ายขึ้น ซึ่งจะช่วยให้งานศิลปหัตถกรรมที่เป็นมรดกทางภูมิปัญญาของไทยไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลา
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
สศท. จัดงาน SACIT Craft Power 2025 : Symposium วิเคราะห์แนวโน้มหัตถกรรมปี 68 ผลักดันหัตถกรรมไทยสู่ตลาดโลก
สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) หรือ สศท. จัดกิจกรรม SACIT Craft Power 2025 : Symposium โดยเชิญผู้เชี่ยวชาญทั้งชาวไทย และชาวต่างชาติ
สศท.ชวนชื่นชมเสน่ห์งานหัตถศิลป์จากช่างฝีมือในชุมชนหัตถกรรม
สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) หรือ สศท. อวดโฉมชุมชนเรียนรู้หัตถกรรมเชื่อมโยงการท่องเที่ยว (Craft Communities) ยกงานหัตถกรรมจากกลุ่มเครื่อง สังคโลกและเครื่องปั้นดินเผา จ.สุโขทัย และวิสาหกิจชุมชนผ้าทอนาหมื่นศรี ที่โดดเด่นเรื่องการทอผ้าเอกลักษณ์ของตำบลนาหมื่นศรี จ.ตรัง รวบรวมไว้ในงาน Crafts Bangkok 2024 ระหว่างวันที่ 24 - 28 สิงหาคมนี้ ตั้งแต่เวลา 10.00 - 20.00 น. ณ ฮอลล์ 98 - 99 ณ ศูนย์นิทรรศการและการประชุมไบเทค
วิรัช ทะไกรเนตร ครูศิลป์ของแผ่นดิน ปี 2567 ผู้สร้างสรรค์ “จิตรกรรมเบญจรงค์ร่วมสมัย” หัตถศิลป์ที่ผสานองค์ความรู้อันทรงคุณค่า
จุดเริ่มต้นเกิดจากความรักในงานศิลปหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผา และความสุขของการได้ทำงานจิตรกรรม จึงได้รวบรวมองค์ความรู้ของงานทั้ง 2 ประเภท
สศท.ชวนผู้สนใจงานหัตศิลป์ อัปสกิลฝีมือเชิงช่าง ที่ SACIT e-Learning
สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) หรือ สศท. นำองค์ความรู้งานศิลปหัตถกรรม มาพัฒนาในรูปแบบสื่อเพื่อการเรียนรู้
สศท. นำเทรนด์แฟชั่นต่อยอด สร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ศิลปหัตถกรรมไทย จากฝีมือผู้ต้องการโอกาสในโครงการกำลังใจ
สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) หรือ สศท. นำเทรนด์แฟชั่น เทคนิค มาต่อยอดสร้างมูลค่าเพิ่มให้กระเป๋าสม็อคฝีมือการสร้างสรรค์จากกลุ่มผู้ต้องการโอกาสในโครงการกำลังใจ
สศท. เชิดชูครูศิลป์ฯ ครูช่างฯ ทายาทฯ ด้านงานหัตถศิลป์ไทยประจำปี 2567 หวังสืบสานส่งต่อองค์ความรู้และภูมิปัญญาอันทรงคุณค่าของไทย
สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) หรือ สศท. เฟ้นหาผู้สร้างสรรค์งานศิลปหัตถกรรมจากทั่วประเทศไทย เพื่อยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นครูศิลป์ของแผ่นดิน