ลูกเรือประมงไทย ปัญหาที่ไร้การเหลียวแล
ผศ.อภิรักษ์ สงรักษ์
คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีการประมง
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย
ที่มา : ไทยเอ็นจีโอ
เรื่องร้อนแรงที่ปรากฏบนสื่อหนังสือพิมพ์และเว็บไซต์เมื่อต้นปี 2552 กับหัวข้อที่ว่า "ค้ามนุษย์จดหมายฉบับสุดท้าย...จากแรงงานประมงไทย" ผ่านมาขวบปีก็คงเป็นเพียงไฟไหม้ฟางอย่างเรื่องราวต่างๆ ในสังคมบ้านเราจึงขอหยิบมากล่าวถึงอีกครั้ง เพื่อไม่ให้เรื่องราวเลวร้ายนี้ลอยไปตามสายลมเร็วเกิน จดหมายฉบับล่าสุดที่ปรากฏบนหนังสือพิมพ์ด้วยลายมือของชายผู้ด้อยโอกาสและถูกสังคมซ้ำเติม
"กราบแทบเท้าแม่ที่เคารพรักเป็นอย่างสูง แม่ครับตอนนี้ผมโดนจับที่อินเดีย นี่ก็เป็นเวลา 1 ปีกว่าแล้ว ก็ไม่รู้จะได้กลับเมื่อไร คดียังไม่เสร็จ เดินเรื่องช้ามาก จะติดต่อให้ทูตช่วยก็ติดต่อไม่ได้เลย ที่ผมได้ส่งจดหมายมาได้ เพราะได้เจอกับทหารไทยที่มาประเทศอินเดีย เขาให้ความช่วยเหลือเป็นธุระช่วยส่งจดหมายให้ผม
ตอนนี้ผมก็ลำบากพอสมควร เพราะทางเถ้าแก่เมืองไทยเขาไม่รับผิดชอบให้ความช่วยเหลืออะไรเลย มีแต่ทางอินเดียที่เขาให้เพียงแต่ข้าวกินไปวันหนึ่ง เสื้อผ้า สบู่ ยาสีฟัน ของใช้ต่างๆ ก็ไม่มีเงินให้ซื้อ แม่ไม่ต้องเป็นห่วงผม ผมทำใจได้ เป็นห่วงเพียงแม่คนเดียว สุดท้ายนี้ผมขออำนาจของหลวงพ่อทวดช่วยคุ้มครองแม่ผมให้มีสุขภาพที่แข็งแรง ปลอดภัยจากโรคภัยไข้เจ็บ มีอายุยืนยาวตลอดไปด้วยเทอญ"
รักและเทิดทูนแม่เสมอ
"ลูกแม่"
ข้อความนี้เป็นจดหมายฉบับสุดท้าย ที่ลูกเรือประมงไทยรายหนึ่งได้เขียนถึงแม่ของเขา ด้วยความหวังว่าจะได้กลับมาอยู่ดูแลแม่หลังจากออกจากคุกที่ประเทศอินเดีย แต่สุดท้าย...สิ่งที่ผู้เป็นแม่ได้รับกลับเป็นเถ้ากระดูกของลูกชายเพียงเท่านั้น...
นี่เป็นเพียงหนึ่งในจดหมายหลายฉบับของลูกเรือประมงไทยที่โดนกักกันและถูกจับกุมคุมขังอยู่ในคุกต่างแดน หลังจากที่เรือประมงที่พวกเขาทำงานถูกจับกุมในข้อหาลักลอบทำการประมงในเขตประเทศเพื่อนบ้าน การลดลงของทรัพยากรประมงในน่านน้ำไทยและการแย่งชิงอำนาจอธิปไตยในพื้นที่ทางทะเล ส่งผลกระทบมายังภาคอุตสาหกรรมของประเทศไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
เอกลักษณ์ หลุ่มชมแข หัวหน้าศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านการค้ามนุษย์ มูลนิธิกระจกเงา บอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับเรือประมงไทย "...หลังจากนั้นลูกเรือจะถูกจับติดคุก ถูกจับปล่อยเกาะ ที่อินโดนีเซียมีหลายเกาะ โดยเฉพาะมีเกาะหนึ่งชื่อ 'เกาะตรวน' ที่นั่นมีลูกเรือไทยติดอยู่เป็นร้อยคน ติดทั้งคุก ติดทั้งแบบถูกปล่อยทิ้งไว้ ลูกเรือจะเขียนจดหมายกลับมาเพื่อขอความช่วยเหลือ บอกว่าจะมีทางไหนที่จะช่วยเหลือเขาได้บ้าง ที่อินโดนีเซียก็จะเป็นแบบว่า มึงต้องจ่ายเงินไถ่ คือไม่เข้าสู่กระบวนการยุติธรรม เพราะเจ้าหน้าที่เขาอยากให้ลูกเรือไถ่ตัว เขาต้องการเงิน ไม่ต้องการให้ติดคุก แต่เจ้าของเรือไม่สนใจ มึงถูกจับติดไป กูหาลูกเรือใหม่ เขาก็ติดคุกอยู่อย่างนั้น"
หากเราจะมองหาที่มาของปัญหา ก็คงนับตั้งแต่รัฐชายฝั่ง โดยเฉพาะรัฐเพื่อนบ้านของไทยได้เริ่มประกาศเขตเศรษฐกิจจำเพาะ (Exclusive Economic Zone) และการบังคับใช้กฎหมายในพื้นที่ทะเลหลวงและทะเลอาณาเขต กองเรือประมงไทยต้องประสบกับปัญหาการทำการประมงในน่านน้ำไกลเป็นอย่างมาก ทั้งนี้ เนื่องจากพื้นที่ทำการประมงซึ่งเดิมเคยเป็นทะเลหลวง ได้ตกอยู่ภายใต้สิทธิอธิปไตยของรัฐชายฝั่ง โดยการประกาศขยายเขตเศรษฐกิจจำเพาะของรัฐดังกล่าว ซึ่งส่งผลให้ประเทศไทยสูญเสียพื้นที่ทำการประมงประมาณ 300,000 ตารางกิโลเมตร กองเรือประมงไทยต้องอพยพกลับมาทำประมงในเขตน่านน้ำไทย เกิดการแย่งชิงทรัพยากรประมงและพื้นที่ทำการประมงอย่างต่อเนื่อง จนบางครั้งมีการลักลอบเข้าทำประมงในเขตประเทศเพื่อนบ้าน ไม่ว่าในประเทศพม่า อินเดีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ อินโดนีเชีย ซึ่งขณะนี้ประเทศไทยได้ชื่อว่ามีกองเรือประมงที่มีขนาดใหญ่ในภูมิภาคอาเซียน ความพยายามในการเจรจาความร่วมมือในการทำการประมงร่วมกับประเทศเพื่อนบ้าน พบว่ามีความสำเร็จน้อยมาก
เนื่องจากประเทศไทยไม่มีความชัดเจนในระบบการจัดการประมงทะเล การขาดความเป็นเอกภาพ กลายเป็นภาคธุรกิจเอกชนเป็นผู้ดำเนินการเจรจาทำประมงนอกเขตน่านน้ำในลักษณะการซื้อใบอนุญาตหรือจดทะเบียนเรือ 2 สัญชาติ ในที่สุดก็เกิดการสวมทะเบียนเรือปลอมลักลอบเข้าทำการประมง หรือความพยายามแสวงหาวิธีการลักลอบเข้าทำประมงในรูปแบบต่างๆ มีตัวเลขประมาณการว่ามีเรือประมงไทยลักลอบทำการประมงในน่านน้ำประเทศเพื่อนบ้านมากกว่า 3,000 ลำ ลองคิดดูว่าหากเป็นบ้านเรามีเพื่อนบ้านมาลักลอบมากแบบนี้ จะทำอย่างไร...ไม่ได้หมายความว่าเห็นด้วยกับวิธีการจัดการของประเทศเพื่อนบ้าน...เพียงแต่รัฐบาลของเราใส่ใจเราแค่ไหนต่างหาก
จดหมายฉบับสุดท้ายนั้นคงสำหรับแรงงานประมงท่านที่เสียชีวิตไปแล้ว แต่สำหรับแรงงานประมงอื่นๆ ที่ยังคงประสบชะตากรรมอย่างเดียวกันอยู่ในขณะนี้ และอาจจะไม่มีโอกาสได้เขียนจดหมายติดต่อบอกกล่าวถึงครอบครัวอันเป็นที่รักของเขาเลย ถึงเวลาแล้วหรือยังที่หน่วยงานภาครัฐจะได้ให้ความสำคัญต่อการจัดการประมงทะเลอย่างเป็นระบบ ใช่เพียงแต่เจรจาต่อรอง หรือคอยช่วยเหลือยามเมื่อเขาเหล่านั้นประสบชะตากรรม จนบางครั้ง...มันอาจจะสายไปแล้วก็ได้.
